De bodem is een onzichtbare schat; overal onder ons land schuilt waardevolle grond. Maar deze grond wordt te vaak, te snel en te ver verplaatst. Dat kan anders, vinden Simone Houtman (trekker van het programma MVI Buyer Group Grondstromen) en Odin Haring (adviseur Bodemkwaliteit vanuit Rijkswaterstaat). Op 18 november 2025 is de marktvisie en inkoopstrategie van de Buyer Group Grondstromen gelanceerd; een praktisch handvat voor hoogwaardig gebruik van grond.
Odin Haring en Simone Houtman – eigen foto’s
Eén van de grootste materiaalstromen binnen de Grond-, Weg- en Waterbouw-projecten zijn grondstromen. Maar grond is schaars. Het is daarom nodig om slimmer met zand en klei om te gaan in projecten: circulair en hoogwaardig. Dat is precies waarover de Buyer Group Grondstromen een marktvisie gemaakt heeft. De Buyer Group is een samenwerkingsverband van overheden en marktpartijen die een impuls willen geven aan slimmer, circulair en hoogwaardig grondgebruik. Het gebruik van nieuw zand en nieuwe klei wordt beperkt en de waarde van de vrijkomende grond wordt zoveel mogelijk behouden of vergroot.
Kansen voor circulaire grond
“Voorbeeldproject van de Buyer Group Grondstromen is de Meanderende Maas, waarbij opgaven voor dijkversterking, verbetering van de ruimtelijke kwaliteit en meer ruimte voor de rivier gecombineerd werden. Daardoor ontstond de kans om vrijkomende grond lokaal weer te gebruiken. Denken in mogelijkheden leidt hier tot hoogwaardig en circulair grondgebruik. Daarmee is uiteindelijk zo’n 30 miljoen euro bespaard. Wel kostte het twee jaar praten,” vertelt Houtman. Er is een bodemkwaliteitskaart gemaakt waardoor gebiedsspecifiek beleid mogelijk was. Dat het veel tijd kostte heeft onder meer te maken met wetgeving. “De bodem is complex en met ruimtelijke ordening erbij is het helemaal complex. En afstemming met 10 gemeenten, een waterschap en Rijkswaterstaat vergt gewoonweg veel tijd,” vult Haring aan.
Buyer Group: samenwerken aan impact
Een van de adviezen van de Buyer Group Grondstromen is om veel eerder in het planproces samenwerking tussen overheden en marktpartijen op te zoeken en datagedreven te werken. In Friesland werd dit al succesvol toegepast vanuit Grip op Grond. Dit concept voor hoogwaardig grondgebruik is binnen de Buyer Group Grondstromen verder uitgerold naar andere regio’s. “Terwijl normaal het sentiment is dat grond geld kost en dat je van het risico af wil, krijg je met het regionaal samenwerken meer grip op kwaliteit,” vertelt Houtman.
Verbindingen leggen vanuit de Buyer Group
Er gebeurde meer en dat maakt de Buyer Group Grondstromen bijzonder. “De Buyer Group Grondstromen zorgde voor veel verbindingen van beleid en praktijk en tussen overheid en markt en dat gaf versnelling. In de Buyer Group vond men elkaar,” vertelt Houtman. Zo is het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening lokale digital twins gaan maken, zeg maar een marktplaats, waarmee het mogelijk is om vooraf door te rekenen wat het beste werkt qua tijd, kosten en circulariteit. Welke grond van welke kwaliteit komt waar beschikbaar en welke projecten hebben grond nodig.
Data helpt om slimmer te werken
Naast ‘Grip op Grond’ in Friesland, zijn er inmiddels ook veel andere inspirerende voorbeelden van marktplaatsen waar te zien is welke projecten in de regio grond over hebben of grond kunnen gebruiken. “Ook in Lelystad en Amsterdam blijft grond in de stad. En wordt hoogwaardig ingezet. Met de data goed op orde kun je dat voor elkaar krijgen. Gelderland en Overijssel kijken nu ook hoe ze het oppakken,” vertelt Haring enthousiast. “En met de Basisregistratie Ondergrond (BRO) beschikken we over actuele en gedetailleerde gegevens van de bodem.”
De kracht van beginnen bij het begin
Het begint met de voorbereiding en planvorming bij opdrachtgevers. Juist in de eerste verkenning van een project is het belangrijk om te weten waar de grond uit bestaat. “Hoe meer je vooraf weet, des te betere beslissingen je kunt nemen, daarom is de Basisregistratie ondergrond ook belangrijk,” aldus Houtman. “Vaak wordt de grond na beperkt onderzoek en dus beperkte kennis afgevoerd. Maar als je meer kennis hebt over de kwaliteit, in brede zin, van de grond in de beginfase, kun je hoogwaardige keuzes maken met positieve resultaten voor projecten,” vervolgt Haring. Grond kan dan zo hoogwaardig mogelijk gebruikt worden.
Samenwerken voor innovatie
“Het besef groeit gelukkig dat circulariteit een gezamenlijke verantwoordelijkheid is. Dat geldt voor overheden, maar ook voor marktpartijen. “Door circulair te werken krijg je een win-win,” vertelt Houtman. “Goede info aan de voorkant zorgt voor betere aanbiedingen.”. Het vraagt een andere manier van aanbesteden. “Waterschappen werken bijvoorbeeld steeds vaker met tweefasecontracten: eerst een aannemer kiezen, daarna samen het plan verder uitwerken waardoor de risico’s beter verdeeld worden.”
Toekomst: breed uitrollen en blijven promoten
Het doel is helder: In 2050 moet het grondgebruik in Nederland volledig circulair zijn. “In de regio’s zijn er al mensen die fanatiek aan de slag zijn; dat enthousiasme groeit,” vertelt Haring. De Buyer Group Grondstromen heeft op 18 november een krachtige marktvisie en inkoopstrategie gelanceerd voor hoogwaardig grondgebruik, waarmee regio’s en lokale partijen verder kunnen werken.
Slot: van project naar beweging
Tot slot benadrukken Haring en Houtman dat de verandering ook nodig is. “In de toekomst zal er ook meer schaarste van grind en zand zijn,” vertelt Houtman. “We moeten beter omgaan met grondstromen.” Daarbij zijn data, integrale ruimtelijke ordening en samenwerken belangrijk. Houtman benadrukt: “Als je meer in ketens samenwerkt, dan kun je samen veel meer voor elkaar krijgen, waardoor de kwaliteit van de grond behouden blijft. Bovendien besparen we hiermee veel geld en komt er veel minder CO2 en stikstof vrij. Tegelijkertijd zorgen we zo samen voor behoud van grondwaarde en herstel van de bodem.”
Lees meer over de Buyer Group Grondstromen in de storymap Datagedreven naar duurzamer (her)gebruik van grond.
